Koemelk, hoe zit dat?

Koemelk, hoe zit dat? Tuesday May 29, 2012

Melk is goed voor elk! Nou, dat is niet waar. Maar hoe zit het echt?

Het lijkt wel of steeds meer kindjes last hebben van koemelk. Is het geen koemelkallergie, dan is het wel lactose-intolerantie. Koemelk wordt allang niet meer als het gezonde product gezien waar Joris minimaal drie pinten van op een dag dronk. Maar hoe zit het nou eigenlijk met koemelk? En kun je het maar beter helemaal vermijden of zitten er toch nog gezonde aspecten aan?

Laten we beginnen met een uitleg over het niet verdragen van (koe)melk. Er zijn twee verschillende oorzaken waardoor koemelk slecht verdragen kan worden.

Koemelkallergie

Koemelkallergie (KMA) wil zeggen dat het lichaam vijandig reageert op de eiwitten in koemelk. Het gaat doorgaans om het eiwit caseïne, maar ook andere eiwitten kunnen een reactie geven. KMA komt vooral bij babies en kinderen voor, omdat hun darmen nog niet volledig ontwikkeld zijn. De darmen kun je zien als een soort ‘zeef’; bij volwassenen zijn de gaten in de zeef zo klein dat alleen de kleinste brokjes voedingsstoffen erdoor kunnen. Bij babies kunnen ook grotere, nog niet volledig afgebroken voedingsstoffen erdoor. Deze kunnen in het lichaam reacties veroorzaken die wij terugzien als allergie, met symptomen als eczeem, astma, buikpijn etc.

Lactose-intolerantie

Lactose-intolerantie is iets anders. Lactose is de suiker die van nature in melk voorkomt. Wij hebben bepaalde enzymen (lactase) nodig om deze suiker te kunnen verteren. Niet alle kinderen maken genoeg lactase aan om de grote hoeveelheid lactose in koemelk te kunnen verteren. Klachten bij lactose-intolerantie zijn doorgaans buikpijn en diarree, soms overgeven of reflux, winderigheid etc.

Kinderen (en volwassenen) die KMA hebben, kunnen in principe geen melk en zuivelproducten verdragen. Ook geitenmelk gaat meestal niet, omdat de eiwitten uit geiten- en koemelk sterk op elkaar lijken. Bij lactose-intolerantie kunnen producten als kaas en yoghurt soms wel verdragen worden, omdat daarbij een groot deel van de lactose wordt omgezet in melkzuur, en dus niet meer in het lichaam zelf verteerd hoeft te worden. Voor iedereen ‘werkt’ de allergie of intolerantie anders, dus iedereen zal ook zelf moeten leren wat je nog wel kunt eten en wat klachten geeft.

Is melk gezond?

Maar is melk nu gezond? Ook zonder allergie of intolerantie gaan er steeds meer stemmen op dat koemelk helemaal niet zo’n gezond product is. Werd ons vroeger op het hart gedrukt het toch vooral te drinken vanwege de calcium, nu blijkt dat in landen waar veel koemelk gedronken wordt het aantal vrouwen met osteoporose veel hoger is dan in landen waar geen melkdrinkers wonen.

In de tijd dat ik zelf veganist was, verzamelden we veel ‘bewijs’ tegen koemelk. Het calcium in koemelk wordt omgeven door een moeilijk af te breken eiwitlaagje, de caseïne in koemelk plakt aan je darmen, volwassenen verliezen in principe het vermogen om grote hoeveelheden lactose te verteren (tenzij ze stug doorgaan met melk drinken) en we zijn sowieso de enige zoogdiersoort die tot in de volwassen leeftijd melk (borstvoeding!) van een ander dier drinkt. De samenstelling van koemelk is ook heel anders dan die van mensenmelk, wat verklaard kan worden uit het feit dat koeien tot de Vluchters behoren en mensen tot de Dragers (zie dit artikel).
Allemaal waar. Dus toen ik later in aanraking kwam met mensen die de lofzang zongen over koemelk, was ik behoorlijk sceptisch. Die lui wisten duidelijk niet waar ze het over hadden, dat waren vast reguliere diëtisten die op school niets anders hadden geleerd… Toch bleek er een kern van waarheid in te zitten. Alles wat ik destijds had geleerd over koemelk bleek waar te zijn; maar het geldt vooral voor de fabrieksmelk die je in de supermarkt vindt.

Verse melk versus rauwe melk

Wij denken bij melk aan een ‘vers’ product, omdat het in de koelschappen staat en slechts enkele dagen houdbaar is. Maar in feite is melk uit een pak een sterk bewerkte versie van echte, verse, rauwe melk. Supermarktmelk wordt gepasteuriseerd op een temperatuur van 70°C, waardoor bacteriën gedood worden. Maar hierdoor stollen ook de eiwitten en daarmee de enzymen. Gestolde eiwitten geven een veel heftiger reactie dan ‘rauwe’ eiwitten (wat je terugziet bij KMA). Enzymen zijn opgebouwd uit eiwit en vitaminen. Door het stollen van het eiwit binnen het enzym, wordt het enzym onwerkzaam. En dat is interessant, want in rauwe melk zit van nature veel lactase: het enzym dat nodig is om lactose te verteren.

Het blijkt dan ook dat veel (niet alle!) mensen met lactose-intolerantie wél rauwe melk kunnen verteren. Ook een aantal KMA-kinderen kunnen rauwe melk goed verdragen. De calcium in rauwe melk kan wel worden opgenomen, omdat het eiwitlaagje eromheen niet is gestold en we dit wel kunnen afbreken. En rauwe melk van grasgevoerde koeien bevat veel gunstige vetzuren, waaronder de bekende omega-3-vetzuren.

Gezonde rauwe melk

Dat laatste is overigens belangrijk, want niet zomaar alle rauwe melk is veilig en gezond. Verreweg de meeste koeien krijgen maïs, soja en tarwe(‘brok’) als hoofdvoedsel. Bij Campina mogen ze een deel van het jaar ‘lekker de wei in’, maar in feite eten ze daar een groene woestijn: een monocultuur van (Engels raai)gras. In de vrije natuur eet een koe een grote variatie aan verschillende grassen, kruiden, en zelfs boombast. Koeien die de kans krijgen om écht natuurlijk te eten, zijn gezond en maken gezonde melk. Koeien die inferieur ‘kracht’voer krijgen, hebben meer kans op bacteriële infecties (vandaar het idee dat rauwe melk gevaarlijk is) en bovendien is de (vetzuur)samenstelling van hun melk veel minder gunstig dan de melk van grasgevoerde koeien. Weet dus wat je drinkt!

Conclusie

Rauwe melk van biologische grasgevoerde koeien kan een waardevolle aanvulling zijn op het dieet en voegt waardevolle voedingsstoffen toe. Supermarktmelk is een volkomen ander, sterk bewerkt product dat vaak niet goed verteerd kan worden en daardoor klachten kan veroorzaken. Mensen met KMA en lactose-intolerantie kunnen soms wel rauwe melk(producten) verdragen, maar het is wel van belang goed na te gaan waar de rauwe melk vandaan komt – van een schoon werkend, biologisch bedrijf waar de koeien bij voorkeur niets anders krijgen dan grassen en kruiden.

Nienke Tode-GottenbosNienke Tode-Gottenbos is de oprichtster van het Centrum voor Moeder en Kind. Ze studeerde kruidengeneeskunde en is nu bijna klaar met de opleiding Voeding en Gezondheid. Haar motto is ‘we have a right to know ALL of our options’, en deelt haar kennis dan ook graag, zowel op het internet als in haar praktijk en tijdens workshops en lezingen. Natuurlijke gezondheid is haar grote passie; voeding en kruiden bieden een goede gereedschapskist om dat te bereiken.

Nienke schreef ook gastblogs over goede voeding voor, tijdens en na je zwangerschap.

Schrijf een reactie

reacties


Vond je het leuk om dit te lezen? Deel het dan met anderen!

Lees snel verder

Viva mama!

Heerlijke verhalen van andere ecomama's. Lijkt het je ook leuk om als Viva mama op deze site te staan?
Meld je aan via info@ecomama.nl.

Viva la Mama! Sofie
Viva la Mama! Sharon
Viva la Mama! Berthe
Viva la Mama! Nikki
Viva la Mama! Annelies